begin               logopedie              beeldende vormgeving         boekbinden         

spreken bij ouderen

 

          Informatie

     SPREKEN BIJ OUDEREN

Colofon
1999
Auteur: M.A.E. van der Heij≠den
Binding: Ambachtelijke boekbinderij DURFAL, GENDT
Handgemaakt / handmade
Copyright: M.A.E. van der Heijden en Stichting Strena≠tui
Alle rechten voorbehouden

Aangepast voor publicatie internet 2005


INHOUD

INLEIDING
Stichting STRENATUI
AFASIE
OVERIGE STOORNISSEN VOORKOMEND NAAST AFASIE
DYSARTRIE EN DEMENTIE
HERSTEL VAN DE COMMUNICATIE NA EEN LAESIE
LITERATUUR
INLICHTINGEN

INLEIDING
Wanneer de mens ouder wordt is het risico dat in zijn lichamelijke gesteldheid veranderin≠gen optreden groter naarmate de leeftijd vordert. Een van deze veranderingen kan het spreken betreffen.

Spreken doen we met onze mond. De mond heeft echter in de eerste plaats als functie het tot ons nemen van voedsel. De spieren die we gebruiken bij eten en drinken door te bijten, kau≠wen, zuigen, slikken, zijn dezelfde spieren die we gebruiken om te komen tot spreken. De mondbewegingen worden aangestuurd vanuit de hersenen en het centraal zenuwstel≠sel. Met deze mondbewegingen proberen we een boodschap over te brengen: spreken. Spre≠ken is feitelijk het overbrengen van in ons hoofd gevormde beel≠den: taal. Deze beeld≠vor≠ming vindt voornamelijk plaats in de rechter hersenhelft. De indrukken die we opdoen via de zintuiglijke waarneming, naast zien en horen, tast (voelen), ruiken en proeven, zetten we in de linker hersenhelft om in gesproken of geschreven taal, woorden.

Met deze omzetting kan het mis gaan. Daarvoor kunnen meerdere oorzaken zijn. De hier beschreven informatie is beperkt. Ze is bedoeld als een eerste kennismaking met welke proble≠men de ouder wordende mens te maken kan krijgen met betrekking tot het spreken. Maar niet alleen problemen met betrekking tot het spreken. Omdat de 'spreek'problemen hun oorsprong meestal vinden in een laesie (veran≠dering) in de hersenen of het centraal zenuw≠stelsel kan de persoon ook te maken krijgen met 'nevenstoornissen'. Ook hieraan wordt aandacht besteed.

Naast het informatieve doel beoogt de informatie de nieuwsgierigheid te prikkelen. Hopelijk nodigt het u uit naast de zintuigen horen en zien meer de andere vormen van waarnemen namelijk tast, reuk en smaak in te schake≠len. Dit geldt voor uw eigen beleving, en door het onderwerp van gesprek te laten zijn in het contact met de ande≠re, ouder wordende mens. De stoornissen met betrekking tot het spreken die hier genoemd gaan worden komen ook voor bij jonge mensen. 

AFASIE

Definitie van afasie

Afasie is een verworven stoornis, veroorzaakt door hersenletsel, waarbij het begrijpen en het uiten van gesproken en geschreven taal gestoord is.

'Verworven' betekent in de definitie dat de stoornis is ontstaan na of gedurende de spraak≠ontwikkeling. Afasie is een taalstoornis. Het non-verbaal geheugen en denken zijn intact gebleven. Afasie is nog steeds een vrij onbekend begrip. Het treedt plotseling op, zonder waarschu≠wing. De persoon hoort mensen praten, maar heeft moeite deze te begrijpen.

De persoon kan letters van een boek of krant zien, maar begrijpt niet wat er staat.


Ernst van de afasie

De ernst van de afasie kan variŽren. Wanneer er sprake is van - lichte - afasie kan de persoon soms het juiste woord niet vinden. Hij beschikt niet meer over taal als vroeger.

Wanneer sprake is van - ernstige - afasie kan de persoon vrijwel niets begrijpen of zeggen. De afasie is nooit hetzelfde. Soms praat de persoon langzaam, moeizaam of in telegram≠stijl. Een andere keer praat iemand vlot, moeiteloos, maar onbegrijpelijke taal.


Oorzaak

Diverse oorzaken kunnen ten grondslag liggen aan de afasie. Meestal is er sprake van een CVA (cerebro vasculair accident). Afasie kan ook het gevolg zijn van embolie, trombose, een bloeding, een hersentumor (uitzaaiing bij borstkanker), trauma, infectie en er kan sprake zijn ven progressieve afasie.

Gevolg

Het gevolg van de eerder genoemde oorzaken is een zwelling (oedeem) van de omringende gedeelten van de hersenen. Deze zwelling heeft als gevolg dat de stoornis toeneemt. Na enige dagen verdwijnt de zwelling. De stoornis neemt af. Na drie weken kan de ware ernst van de stoornis worden ingeschat. Spontaan herstel is mogelijk en kan na enkele weken volledig zijn.

Afasie bij rechts- en linkshandigen

De rechter hersenhelft bestuurt onze linker lichaamshelft. De linker hersenhelft bestuurt onze rechter lichaamshelft. In de linker hersenhelft zitten de spraakcentra. In de rechter hersenhelft vindt voornamelijk de zintuiglijke waarneming plaats.

De mate van voorkomen is bij rechtshandigen met een laesie links: 95%. De persoon kan rechtszijdig ver≠lamd zijn. Bij linkshandigen is in 50 % van de gevallen sprake van een laesie links en een laesie rechts bij 30 ŗ 40% van de personen. Bilaterale (tweezij≠dige) repre≠sentatie komt bij 10 ŗ 20% van de gevallen voor.


Typen van afasie

Er zijn twee hoofdtypen van afasie te onderscheiden namelijk de Afasie van Broca (1861): dit is de motorische afasie: de spraak is gestoord, niet vloeiend en de Afasie van Wernicke (1874): de sensorische afasie: onjuiste antwoorden, spraak in orde, vloeiend.

Laesie rechts

Wanneer de laesie zich in de rechter hersenhelft bevindt zijn er problemen met intonatie of ge≠moedsstemmingen via zinsmelodie en het begrijpen ervan. Mogelijk treedt hiernaast een stoornis op ten aanzien van affect(gevoel), zoals emotionele gezichtsuitdrukkingen.

Rol van geheugen en concentratie
Ten aanzien van het geheugen is er een verschil tussen visuele en auditieve interpretatie. Visueel, het opnemen van de beelden, zijn er vaak geen problemen. Auditief, het verwerken van de gesproken woorden kan een probleem zijn. Concentratie, attentie en aandacht kunnen zeer verzwakt zijn.

Auditief geheugen

Interpretatie van de gesproken taal is afhankelijk van de lengte en complexiteit van de zinnen en van het spreektempo van de ander.



OVERIGE STOORNISSEN VOORKOMEND NAAST AFASIE

Afasie staat zelden op zichzelf. Hier volgt een overzicht van stoornissen die samen kunnen gaan met afasie.

- Vermoeidheid
Vermoeidheid is een bijkomend verschijnsel waarvoor de nodige aandacht op zijn plaats is.

- Hemiplegie - halfzijdig verlamd (gekruist)
Totale verlamming tot beperking fijne vingerbewegingen

- Hemisensorisch verlies
Sensorisch verlies. Stoornis in het lichaamsgevoel - geen krachtverlies - onhandig gebruik van ledemaat.

- Visuele veldstoornis
Hemianopsie of quadrantanopsie: bij rechtszijdige hemianopsie is de rechter ge≠zichts≠helft uitgevallen (bijvoorbeeld nachtkastje rechts wordt niet gezien)

- Ideomotorische (hand) apraxie
Dit is het onvermogen op verzoek een handeling te verrichten; automatisch gaat het wel (vuist maken, wuiven); apraxie niet verwarren met begripsstoornis

- Buccofaciale apraxie
Dit is het onvermogen op verzoek mond- en tongbewegingen te maken (fluiten, hoesten, blazen). Een lucifer uitblazen lukt wel (reflex).

- Verbale apraxie
De programmering van de spraakspieren is verstoord. De persoon worstelt met het goed vormen van de klanken.

- Gerstman Syndroom: dit is een combinatie van vier stoornissen

- agrafie en acalculie

- li - re desoriŽntatie en vingeragnosie (niet herkennen van de vingers)

- Visuele agnosie
Het niet visueel herkennen van een voorwerp. Wel herkenning op tast en gehoor

- Auditieve agnosie
Het niet meer thuis kunnen brengen/herkennen van een geluid
- Epilepsie; 25% van de CVA-patiŽnten ontwikkelt dit

- Incontinentie
Gaat meestal weer over

- Hypofonie, mutisme
zachte stemgeving of helemaal niet meer praten

- Corticaal stotteren
De persoon stotterde eerst niet

- Palilalie
Dit is het onwillekeurig herhalen van de eigen of van andermans woorden

- Vermoeidheid
Logopedie niet na een andere lichamelijke inspanningen plannen. In het begin is de persoon na tien minuten vermoeid.

- Perseveratie
Dit is het niet los komen van een vorig idee of woord of een vorige taak

- Catastrofale reactie
De persoon raakt gefrustreerd door herhaaldelijk vragen van eenvoudige, verbale taken, die hij niet kan voeren. Niet te hoge eisen stellen.

- Depressief gedrag
De duur van depressief gedrag is bij een goed ziekte-inzicht ongeveer een jaar. De duur is mede afhankelijk van waar de laesie zich in de hersenen bevindt. Medicijnen kunnen een gunstig effect hebben.

- Verwardheid
Verwardheid blijkt meestal het gevolg van medicijnvergiftiging of het betreft een stofwisselingsstoornis.

- Ontkenning
Komt voor bij linkszijdig verlamd. Geen erg in afasiestoornis. De schuld van de gestoorde communicatie wordt bij de gesprekspartner gelegd. De persoon maakt op de omgeving een eufore (opgewekte) indruk.

- Dwanglachen, dwanghuilen
Advies: de persoon afleiden

Mogelijk: slikproblemen, kwijlen, hees, hypofonie, uitdrukkingloosheid gezicht

- DesoriŽntatie in 
tijd en plaats (maken de persoon kwetsbaar) 
en in persoon.

-
Integratie: aandacht - perceptie - geheugen

- Geheugenstoornis
Oorzaak bijvoorbeeld hersentrauma
Gevolg afasie

 

DYSARTRIE EN DEMENTIE
Afasie wordt nogal eens verward met dysartrie en/of dementie. Ook voor de logopedist is het niet altijd eenvoudig deze scheiding te maken. Te meer omdat een stoornis vaak niet op zichzelf staat en kenmerken van de verschillende stoornissen elkaar overlappen.


DYSARTRIE

Definitie: Dysartrie is een spraakstoornis. De laesie bevindt zich in het zenuwstelsel. Spiercontrole van het spraakmechanisme is gestoord. Meestal zijn er naast spraakproblemen eet- en drink≠problemen. Verslikken komt vaak voor. En een hese stemgeving.

DEMENTIE

Definitie: Dementie is een verlies van intellectueel functioneren. Dementie wordt gekenmerkt door≠ achteruitgang van geheu≠gen en oriŽntatie.


HERSTEL VAN DE COMMUNICATIE NA EEN LESIE
Wanneer je geen logopedist bent wordt niet van je gevraagd een diagnose te kunnen stellen. Zoals eerder gezegd komt afasie, maar ook dysartie, onverwacht. Raadpleeg zo spoedig mogelijk de huisarts van de betrokken persoon. Hij kan uitsluiten of er mogelijk een laesie heeft plaats gevonden in de hersenen en/of het zenuwstelsel. Vraag verder de huisarts een logopedist in te schakelen. De logopedist is de aangewezen persoon de familie en het verzorgend personeel te informeren over hoe om te gaan met het spreekprobleem van de getroffen persoon. De getroffen persoon is meestal angstig. Weet niet wat hem overkomt. De logopedist gaat meestal op zoek naar in tact gebleven communicatiemogelijkheden. Dit is voor de getrof≠fen persoon erg belangrijk voor het contact met anderen en het zelfvertrouwen.

Mocht de logopedist nog niet geraadpleegd zijn denk dan in contact maken met de persoon aan gebaren, lichaamstaal, mimiek, tekenen. Betracht geduld. De ontredderde persoon kan ongeduldig, verdrietig, boos reageren. Blijf zelf rustig. Dit zal de persoon geruststellen.


Communicatieschrift

Schakel zo snel mogelijk een communicatieschrift in. In dit schrift schrijft eenieder die met de persoon in contact komt belangrijke dingen. Dit vergemakkelijkt een gesprek en is bevorderlijk voor het geheugen.


LITERATUUR

Bij het tot stand komen van deze informatie is de volgende literatuur geraadpleegd:

AFASIE, RŤni Dharmaperwira - Prins, Willemijn Maas, Swets en Zeitlinger, Lisse. 1998
Afasiebehandeling. Behandeling gericht op het verminderen van de handicap. Hannelore van der Velden, 1999
I Tjing, Het boek der veranderingen 1995. Ankh-Hermes bv-Deventer.
I Ching, Het klassiek Chinese Boek der Veranderingen, 1997. Lemniscaat, Rotterdam.


INLICHTINGEN

Stichting STRENATUI strenatui@maevdh.nl 

Afasievereniging Nederland (AVN) Landelijk secretariaat: Postbus 221, 6930 AE Arnhem.Tel: 026-3512512 www.afasie.nl

tips

 

copyright  maevdh                               het laatst bijgewerkt  09-09-2010 12:00
in 2010 draag ik de site op aan mijn kleinkinderen Karlijn Frederique Clemens en Syb

schrijf je reactie in het gastenboek

http://www.aa-nederland.nl/alanon.htm
aan de informatie op deze website wordt met zorg gewerkt. de informatie is niet bedoeld als vervanging van professioneel advies. het is niet de bedoeling aan de hand van de informatie zelf diagnoses te stellen. raadpleeg een arts of andere deskundige. de auteur kan niet verantwoordelijk worden gehouden voor enige vorm van letsel of schade dan ook, voorkomend uit gebruik of misbruik van de informatie op deze website.